یهودیان و مطبوعات ایران
هارون يشايايی مدیرمسئول سابق نشریه افق بینا در سخنرانی با عنوان «یهودیان و مطبوعات ایران» گفت: دو جريان فكری در جامعه يهودی ايران شكل گرفت:، تفكری كه از جريان صهيونيستی طرفداری می كرد و ديگر تفكری بود كه بر پيوند یهودیان با مردم ایران اصرار داشت.
به گزارش ردنا (ادیان نیوز)، هارون يشايايی، رئيس انجمن كليميان تهران و مدیرمسئول سابق نشريه افق بينا چندی پیش طي نشستي در سالن شماره 4 جشنواره مطبوعات واقع در محل دائمی نمايشگاه كتاب تهران، به ايراد سخنرانی حول موضوع «یهودیان و مطبوعات ایران» پرداخت.
هارون يشايايی داشتن زبان محاوره مشترك فارسی در طي قرنهای متمادي را يكي از عوامل نزديكي يهوديان بافرهنگ ايراني دانست و سابقه آشنايي يهوديان با مطبوعات را همزمان با فعاليت مدارس آليانس در ايران ذكر كرد و گفت: فرهنگ يهودي ايران قبل از سال 1285 هـ.ش (سده 1800 ميلادي) صرفاً در کنیسهها شكل ميگرفت و بيشتر حول مسائل و فرايض ديني بود، نشريات و كتب ديني نيز شامل توضيح اعياد و اجراي مراسم و دعاهاي روزانه بود. اما با آمدن (مدارس) آليانس، تحولات فكري در يهوديان ايران به وجود آمد و آنها را بافرهنگ اروپايي آشنا كرد و همين امر باعث شد كه يهوديان از پوسته محدودي كه در آن بودند خارج شوند و اين تحولات فكري همزمان با دوران مشروطيت ابعاد وسيعتر پيدا كرد و بارور شد.
وي سپس به ذكر تاريخچه نشريات يهوديان پرداخت و گفت: اولين نشريه يهوديان به نام «شالوم» (در زبان عبري به معناي سلام) در سال 1294 در تهران به خط عبري و زبان فارسي منتشر شد. در سال 1299، روزنامه «هَگِئولا» و در سال 1301، روزنامه «هحييم» نيز كه خط فكري جداگانهاي را مطرح ميكرد منتشر ميشد و با انتشار اين نشريات در ميان يهوديان ايراني ديدگاههاي متفاوت در مقابل هم قرار گرفتند. انجمن كليميان وقت براي انتشار شالوم، چاپخانهاي به نام «مطبعه يهوديان ايران» احداث كرد. در همين دوران به دليل تسلط يهوديان به زبان فارسي، فرهنگنويسي به يكي از فعاليتهاي فرهنگي و شغل اختصاصي يهوديان تبديل شد. ازجمله فرهنگهايي كه در اين دوران به چاپ رسيدند، فرهنگ كامل فارسي به فرانسه و فرانسه به فارسي «دكتر مرتضي معلم» و فرهنگهاي «سليمان حييم» است.
يشايايی در ادامه افزود: پس از توقفي كه در انتشار روزنامه شالوم و حييم ايجاد شد، دو جريان فكری در جامعه يهودي ايران شكل گرفت: تفكري كه از جريان صهيونيستي طرفداري ميكرد و ديگر تفكري بود كه بر پيوند يهوديان با مردم ايران اصرار داشت. پس از شكلگيري تفكرات صهيونيستها مبني بر تجمع يهوديان در سرزمين مقدس و تشويق به مهاجرت آنان، يهوديان ايران هم از آن متأثر ميشوند. از ديرباز حوزه فرهنگ و تجمع يهوديان جهان شامل دو محدوده جغرافيايي ميشد: محدوده اروپاي شرقي و غربي كه آغازگر مهاجرت بودند و محدوده دوم يهودياني كه در كشورهاي اسلامي زندگي ميكردند. طي سالهاي 1948 تا 1956 اكثر جمعيت يهوديان از كشورهاي اسلامي مهاجرت كردند و عمدتاً اين مهاجرتها به اسرائيل بود.
يشايايي در ادامه سخنراني افزود: اولين نشانههای گرايش به جناح چپ در ميان يهوديان در روزنامه «راهنماي يهود» كه در سال 1322 به چاپ ميرسيد، به چشم ميخورد. از سال 1323 همزمان با انتشار نشريه فوق، نشريه فرهنگي «اسرائيل» انتشار مييافت و انتشار آن حدود 3 سال به طول انجاميد و هدف آن ايجاد تعادل بين فرهنگ صهيونيسم سياسي و ادامه زندگي يهوديان در ايران بود. مجله «سينا» از ديگر نشريات كليميان بود كه اولين شماره آن در سال 1326 به چاپ رسيد و به جناح راست و صهيونيسم گرايش داشت. پسازآن مجله «عالم يهود» انتشار يافت كه چاپ آن 9 سال طول كشيد و عقايد صهيونيستي داشت و سرانجام چاپ آن در سال 1328 متوقف شد. همچنين از سال 1329 مجله «دانيال» به مدت یک سال منتشر شد و سعي داشت بين صهيونيسم و تفكر چپ تلفيق ايجاد نمايد.
رئيس انجمن كليميان اظهار داشت: قبل از سالهاي 1332 و كودتاي 28 مرداد، دو نشريه خيلي مهم از طرف يهوديها به چاپ ميرسيدند: يكي مجله «نيسان» كه ارتباط فكري و اجتماعي با جامعه يهود نداشت و فقط مدیرمسئول آن يهودي بود و بهعنوان روزنامه حزب توده منتشر ميشد و سرانجام توقيف شد. ديگري مجله هفتگي «بنيآدم» كه حدود 4 سال منتشر ميشد و سعي آن القاي اين انديشه بود كه به جامعه يهود بفهماند بهرغم همه مشكلات و تضادهاي موجود در جامعه، مهاجرت راهحل نهايي براي يهوديان نيست.
بعد از توقف انتشار بنيآدم تا انقلاب اسلامي ايران هيچ نشريهاي بهجز بولتنهاي داخلي انجمن كليميان تهران و ساير گروههاي اجتماعي يهوديان منتشر نشد. مهمترین نشريه يهوديان بعد از انقلاب نشريه «تموز» بود كه توسط جامعه روشنفكران يهود به چاپ ميرسيد و اهميت اين نشريه در دنبال كردن انديشههاي غیر صهیونیستی بود و رفتهرفته به بلندگوي جامعه يهودي تبدیلشده بود. يشايايي در ادامه گفت: متأسفانه پس از سال 1368 انتشار مجله تموز ميسر نشد چراکه اكثر متصدیان آن مسئوليتهاي اجتماعي به عهده گرفتند و مسئولين نشريه درگير کارهای اجتماعی شدند.
رئيس انجمن كليميان تهران ضمن اشاره به فشارهای وارد بر يهوديان از طرف صهيونيسم و كاهش امنيت اجتماعي، فرهنگي در داخل كشور، نقش امام خميني را بسيار مؤثر ارزيابي كرد و افزود: گفته امام كه «ما مسئله صهيونيسم و يهوديها را جدا ميكنيم» در روابط ميان افراد جامعه و كليميان تأثير بسزايي داشت.
يشايايي افزود: اينك به همت جوانان يهودي نشريه «افق بينا» منتشر ميشود و موردتوجه همکیشان و هموطنان عزيز قرارگرفته است. در نشريه افق بينا دو كار عمده صورت گرفته است، يكي اينكه خبرهاي جامعه يهود بين يهوديان ايران و هموطنان غيريهودي و فارسيزبانان خارج از كشور مطرح ميشود، و ديگر اينكه بخشهايي از مسائل و احكام شريعت يهود نيز در آن بهروشنی بيان ميشود تا همگان با آن آشنا گردند.
اين جلسه با پرسش و پاسخ ميان حضار و هارون يشايايي خاتمه يافت.