نویسنده:  عيوضي محمدرحيم* * دانشگاه بين المللي امام خميني (ره) چکیده: درک واقع بينانه تحولات سياسي – اجتماعي و کشف و استخراج (پيام ها و عبرت هاي) مستتر در نهضت هاي فراگير مستلزم نگرش و بينش تاريخي اي است که تبيين گر نهضت و هسته اصلي قيام باشد. نهضت عاشورا نيز به مثابه يک قيام تحول ساز […]

نویسنده:  عيوضي محمدرحيم*
 
* دانشگاه بين المللي امام خميني (ره)
 
چکیده:

درک واقع بينانه تحولات سياسي – اجتماعي و کشف و استخراج (پيام ها و عبرت هاي) مستتر در نهضت هاي فراگير مستلزم نگرش و بينش تاريخي اي است که تبيين گر نهضت و هسته اصلي قيام باشد. نهضت عاشورا نيز به مثابه يک قيام تحول ساز در بستر تاريخ مبتني بر نظام انديشه اي و تحليلي امام حسين (ع) به وقوع پيوست اين قيام هدفمندي خلقت و آفرينش، باور به عليت در حوادث در کنار به رسميت شناختن نقش اراده و اختيار انساني در ايجاد تغييرات و مسووليت ديني در قبال حوادث و نگرشي يکپارچه نسبت به شناخت و تعريف «قدرت» به عنوان بخشي از حق و فهمي تاريخ ساز از حضور در هستي براي انسان را نشان مي دهد.

در واقع قابل تامل ترين موضوع در مورد نهضت امام حسين (ع)، نه نتيجه مقطعي و حتي نتايج اخلاقي آن بلکه درک عميق تاريخ سازي انسان هاي آگاه به موجوديت خود در هستي براي آينده است. لذا تبيين حرکت امام، ضرورت تامل در فلسفه و تاريخ از ديدگاه اسلام را مي طلبد و نيز اين حرکت يک جنبش پوياي تاريخ ساز با ماهيت ديني است که بدون در نظر گرفتن بعد جهاني تاريخي و نگاه پويايي شناسي اجتماعي يا جامعه شناسي تاريخي، جايگاه واقعي و تاريخي آن کمتر قابل درک است. بنابراين درک اهداف فوق در چارچوب بررسي زمينه هاي تاريخي – سياسي نهضت و حوادث تاريخي از زمان پيامبر تا زمان امام حسين (ع) ميسر است.

اين مقاله درصدد است تا با پاسخ داده به دو سوال زير منجر به نتيجه اي شود که از آن به عنوان تحليل بر زمينه هاي تاريخي – سياسي نهضت عاشورا ياد مي کنيم.
سوال اول: چرا اين واقعه رخ داد؟ و سوال دوم: اينکه چگونه به وقوع پيوست؟ پرسش نخست براي اين تحقيق اساسي است که در چارچو مطالعات تاريخي با تاکيد بيشتر مورد تجزيه و تحليل قرار خواهد گرفت.
 
كليد واژه: نهضت عاشورا، پويايي شناسي اجتماعي، زمينه هاي تاريخي، جامعه شناسي تاريخي