محدوده علم امام معصوم تا کجاست؟
ادیان نیوز: یکی از بحثهای بسیار مهم در موضوع امامشناسی، بحث از علم امام است؛ در این زمینه اگر به روایات معصومین(علیهمالسلام) رجوع کنیم خواهیم دید که آنها بیان کردهاند علم ما حاصل علم تمام انبیای سابق است و ما وارثان علم انبیاء هستیم.
ما در اینجا به خاطر رعایت اختصار، چند مورد از آنها را ذکر میکنیم:
1. امام صادق(علیهالسلام) فرمودند: «داود پيغمبر، علوم تمام پيغمبران قبل از خود را به ارث برد و سليمان، فرزندش تمام علم داود را، و محمد(صلیاللّهعليهوآله) تمام علم سلیمان را به ارث برد و ما ائمه اهل بيت نیز تمام علوم محمد(صلیاللّهعليهوآله) را به ارث بردهایم؛ «صحف» ابراهيم و «الواح» حضرت موسى نزد ماست. در این هنگام «ابو بصير» عرض كرد: منظور از صحف ابراهيم و الواح موسى همين علم است (كه براى مردم بيان مىكنيد؟) حضرت فرمود: اى ابا بصير، اين علومی را كه بيان مىكنيم در هر شب و روز، ساعت به ساعت به ما میرسد (ليكن آن صحف و الواح حقيقت ديگرى است كه به نحو كلّيّت، در وجود ما قرار گرفته و قابل تغيير نيست و اين علوم روزانه از آن معدن و منبع سرازير مىگردد)».[1]
2. حضرت در حدیث دیگری فرمودند: «خداوند(عزوجل) هيچ علمى و موهبتى به پيغمبران خود نداد، مگر آنكه تمام آنها را مجموعاً به محمد(صلّىاللّهعليهوآله) داده است، و صحفى كه خداوند مىفرمايد: «صحف ابراهيم و موسى» در نزد ماست. عرض كردم: فدايت شوم آيا آن صحف، الواح است؟ فرمود: بلى».[2]
3. امام رضا(علیهالسلام) فرمودند: «محمد(صلىاللّهعليهوآله) امین خداوند(عزوجل) در روی زمین بود؛ هنگامیکه دار فانی را وداع گفت، ما اهل بیت(علیهمالسلام) وارثان او بودیم؛ پس ما امین الهی و جانشین خدا در زمین هستیم؛ علم بلایا و منایا در نزد ماست؛ علم به انساب عرب در نزد ماست؛ ما اگر به شخصی نگاه کنیم میتوانیم بفهمیم حقیقت ایمان را در دل دارد یا منافق است… ».[3]
4. «هارون بن جهم» نقل میکند امام صادق(عليهالسلام) فرمود: «به عيسى بن مريم(علیهالسلام) دو اسم از اسماء الهی داده شد، که به وسیله آن دو حرف، تمام کارهای خود را انجام میداد (مرده را زنده میکرد؛ كور مادرزاد و مرض پيسی را شفا میداد؛ از آنچه مردم در خانههای خود مىخورند يا نگهدارى مىكردند، خبر میداد و…) به حضرت موسى(علیهالسلام) چهار حرف داده شد؛ به ابراهيم خلیل(علیهالسلام) هشت حرف؛ به حضرت نوح(علیهالسلام) پانزده حرف؛ به حضرت آدم(علیهالسلام) بيست و پنج حرف، و به محمد(صلىاللّهعليهوآله) هفتاد و دو حرف عطا شد؛ در حالیکه مجموع اسامى خداوند متعال هفتاد و سه حرف است و تنها يك حرف مخزون و مكنون است و اختصاص به ذات واجب دارد».[4]
این روایت بیان میکند 72 اسم ار اسماء الهی (تمام علم ممکن در عالم) به پیامبر اکرم(صلىاللّهعليهوآله) عطا شد؛ از طرفی در روایت بالا و دیگر روایات، بیان شده که ما وارثان علم پیامبر(صلىاللّهعليهوآله) هستیم؛ پس نتیجه این میشود که همه این 72 کلمه در نزد ائمه اطهار(علیهمالسلام) موجود است.
5. «ابو حمزه ثمالى» میگوید: به امام سجّاد(عليهالسلام)عرض كردم: آيا ائمّه اهل بيت(علیهمالسلام) مىتوانند مردگان را زنده كنند؟ آيا مىتوانند كور مادرزاد را بينا کرده و مريض پيسی را شفا دهند؟ آيا مىتوانند بر روى آب راه بروند؟ حضرت فرمود: خداوند هيچ موهبتى به پيغمبرى از پيغمبران خود نداده است، مگر آنكه آن را به محمد(صلىاللّهعليهوآله) عنايت فرمود؛ علاوه بر آنها چيزهایى به محمد(صلىاللّهعليهوآله) عطا کرد، كه به هيچ يك از آنها نداده بود».[5]
آنچه از مجموع اين احاديث استفاده مىگردد، آن است که جميع كمالات روحى و علمى كه در انبياء گذشته بوده است به حضرت محمد(صلىاللّهعليهوآله) و از آن حضرت، به امير المومنين(عليهالسلام) و از ایشان، به دیگر ائمه(عليهمالسلام) به ارث رسيده است؛ نه تنها در وحى و علوم الهى كه راجع به شرايع آنها بوده است، بلكه تمام حالات و صفات روحى و كيفيت اتصال آنها به مبدأ اعلى، از نقطه نظر اسم خاصّى كه به آن اختصاص داشتهاند، بلكه تمام معجزات و كراماتى كه به اذن خدا از آنها سر مىزده همه و همه در وجود مبارك پيغمبر اکرم و ائمه اطهار(صلواتاللهعلیهماجمعین) موجود است.[6]
پینوشت
[1] و [2] و [3]. الکافی، ج1، ص 225- 224.
[4]. همان، ص 230.
[5]. بصائرالدرجات، ص 270.
[6]. سید محمد حسین حسینی تهرانی، امام شناسى، ج4، ص 24.
منبع: رهروان ولایت