اشاره :
اين نوشتار بخش دوم از مقالة «بردگان از جاهليت تا اسلام» است. در بخش نخست گفته آمد كه مبارزة دفعىاسلام با بردهدارى و لغو يكبارة آن، با موانعى جدى روبهرو بود. از اين رو، اسلام كوشيد تا به تدريج و با پديدآوردن زمينههايى، بردگان را از اوضاع نابسامان و اسفبارشان رهايى بخشد، كه محدود كردن اسباب و عواملبردگى و گشودن درهاى آزادى بر روى بردگان از جملة آنها بود.
البته از آنجا كه بردگان، همچنان بخشى ازجامعه را تشكيل مىدادند، عمدهترين تغيير و تحولات دربارة آنان در دورة اسلامى در حيطة رفتارى صورتگرفت. اين تحولات به طور عمده در سه حوزه رخ داد: 1. رويكرد انسانى به بردگان؛ 2. تغيير حقوق و قوانينبردگان؛ 3. تغيير رفتار با بردگان.
در اين نوشتار با توجه به منابع اسلامى به شرح مختصرى دربارة هر يك از اين سه حوزه پرداخته شده است.
كليدواژه : بردگان، بردهدارى، رسول خدا…، اسلام و آزادى بردگان.