موضع فقهاي شيعه در قبال تمدن غرب با تأکيد بر مقطع نهضت تنباکو تا مشروطيت

چکيده :
فقهای شيعه از زمان نهضت تنباکو به موضع‌گيري در قبال مظاهر و ابعاد مختلف تمدنِ مدرن پرداختند. ويژگي‌هاي مهم غرب براي فقهاي دورة مذکور را مي‌توان در چهار مقولة «كفر»، «استعمار»، «تكنولوژي» و «نظام سياسي» ذکر کرد.
این موضع‌گيري، «تقابل» با کفر و استعمار، و «برخورد گزينشي» با تکنولوژي و نظام سياسي بوده است. برخورد گزينشي نسبت به تکنولوژي و نظام سياسي، بر اساس اصول و قواعد فقهي ناظر به کفار از يک سو و اصل اباحة تصرف از سوي ديگر صورت گرفته است. اصول فقهي ناظر به کفار عبارت است از: «لزوم نفي سلطه و تقويت كفار»، «حرمت تشبّه به كفار»، «حرمت دوستي و همراز گرفتن كفار» و «نجاست كفار». به رغم وجود مبناي نظري نسبتاً همسان و مشترک فقها، آنها در مقام موضوع‌ و مصداق‌شناسي، در برخي موارد اختلاف‌هايي با يکديگر داشته‌اند.

كليد واژه : غرب مدرن، استعمار، تکنولوژي، قواعد فقهي، کفر.