چکيده:
براي تحليل مواضع جريانهاي حوزوي از دهه چهل تا پيروزي انقلاب اسلامي، چارچوبهاي نظري متفاوتي قابل طرح است. نويسندگان غربي معمولاً از سه جريان «کاملاً غير سياسي»، «ميانهرو» و «تندرو و راديکال» و برخي نويسندگان داخلي نيز از سه جريان «محافظهکار و غير سياسي»، «ميانهرو» و «انقلابي» نام ميبرند.
طبق ديدگاه اکثر فقهاي شيعه که انقلاب بر ضد حاکمان جور را جايز يا واجب ميدانند، جريان «انقلابي» به رهبري امام خميني(ره) و جريان «معارض رژيم شاه» به هدايت آيات عظام گلپايگاني و نجفي قابل شناسايي است. البته ديدگاهي که قيام در عصر غيبت را جايز نميداند، مبناي فقهي ندارد و غالباً از ديدگاه سياستپرهيزي حاکم بر حوزه متأثر است.
کلیدواژه: جريانهاي حوزوي، انقلاب، جريان انقلابي، جريان معارض رژيم، جريان پرهيز از سياست، جريان ميانهرو، جريان وابسته.