از همنشین خوب تا جامعه سالم؛اندیشه دینی و کاهش جرم

به گزارش ادیان نیوز؛ مهدی باقری دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم شناسی واحد علوم و تحقیقات در یادداشتی آورده است:

یکی از راه‌های مؤثر برای کاهش جرم در جامعه، توجه به ریشه‌های تربیتی و اخلاقی رفتار انسان است. پیشگیری از جرم فقط با قانون و مجازات تحقق پیدا نمی‌کند؛ بلکه شخصیت انسان، دوستان و همنشینان او، میزان پایبندی به اخلاق و نوع نگاه او به حقوق دیگران نیز در شکل‌گیری رفتارهای اجتماعی نقش مهمی دارد. در اندیشه دینی، برای بسیاری از این مسائل راهنمایی‌های روشن و قابل تأملی وجود دارد.

حضرت علی(ع) درباره انتخاب همنشین و تأثیر آن بر شخصیت انسان، سخن بسیار مهمی دارند: «الوَحْدَةُ خَیْرٌ مِنْ جَلِیسِ السُّوءِ، وَ الْجَلِیسُ الصَّالِحُ خَیْرٌ مِنَ الْوَحْدَةِ»؛ یعنی «تنهایی از همنشین بد بهتر است و همنشین شایسته از تنهایی بهتر است.» این سخن، تنها یک توصیه اخلاقی درباره دوستی نیست؛ بلکه می‌توان آن را از منظر پیشگیری اجتماعی نیز مورد توجه قرار داد. انسان به‌تدریج از رفتار، گفتار، باورها و عادت‌های اطرافیان خود تأثیر می‌پذیرد. همنشینی با افراد ناسالم ممکن است قبح برخی رفتارهای نادرست را از بین ببرد و فرد را به سمت رفتارهایی سوق دهد که پیش‌تر آنها را نمی‌پذیرفته است.

اهمیت این حدیث در پیشگیری از جرم زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم بسیاری از آسیب‌های اجتماعی از یک انتخاب کوچک آغاز می‌شوند. دوستی با افراد ناباب، حضور مستمر در محیط‌های ناسالم و عادی شدن رفتارهای نادرست می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری عادت‌هایی باشد که فرد را از مسیر صحیح دور می‌کند. به همین دلیل، در تربیت دینی، انتخاب دوست و همنشین صرفاً یک موضوع شخصی نیست، بلکه بخشی از مراقبت از شخصیت و آینده انسان به شمار می‌رود.

همنشین شایسته می‌تواند نقش مهمی در اصلاح رفتار انسان داشته باشد. دوست خوب می‌تواند در زمان وسوسه، خطا یا تصمیم نادرست، انسان را متوجه پیامدهای رفتار خود کند و او را به مسیر درست بازگرداند. بنابراین، سخن حضرت علی(ع) یک معیار روشن ارائه می‌کند: اگر انتخاب میان تنهایی و همراهی با فردی باشد که انسان را به سوی بدی و آسیب می‌کشاند، تنهایی انتخاب سالم‌تری است؛ اما اگر همنشینی با فرد صالح و درستکار امکان‌پذیر باشد، چنین ارتباطی می‌تواند موجب رشد اخلاقی و اجتماعی انسان شود.

از دیگر موارد مهم آموزه‌های مهم دینی، تأکید بر پرهیز از ظلم و تعدی به حقوق دیگران است. قرآن کریم می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ الظَّالِمِینَ»؛ یعنی «خداوند ستمگران را دوست ندارد.» این آموزه، انسان را نسبت به پیامدهای اخلاقی و اجتماعی ظلم حساس می‌کند. رعایت حق دیگران، پرهیز از خشونت، احترام به مال و جان انسان‌ها و خودداری از تجاوز به حقوق افراد، از پایه‌های مهم پیشگیری از رفتارهای مجرمانه است.

در احادیث حضرت علی(ع) نیز عدالت و رعایت حقوق مردم جایگاه ویژه‌ای دارد. آن حضرت در عهدنامه مالک اشتر بر رعایت حقوق مردم، پرهیز از ستم و توجه به عدالت تأکید می‌کند. اهمیت این آموزه برای بحث پیشگیری از جرم در آن است که جامعه سالم تنها با برخورد پس از وقوع جرم شکل نمی‌گیرد؛ بلکه باید فرهنگ احترام به حق، مسئولیت‌پذیری و پرهیز از آسیب رساندن به دیگران از دوران کودکی در شخصیت افراد نهادینه شود.

در این مورد نیز ، اندیشه دینی ظرفیت قابل توجهی برای پیشگیری فرهنگی و اخلاقی از جرم دارد. آموزش انتخاب همنشین مناسب، تقویت وجدان اخلاقی، احترام به کرامت انسان، پرهیز از ظلم و تقویت مسئولیت‌پذیری می‌تواند پیش از آنکه یک رفتار نادرست به جرم تبدیل شود، زمینه آن را کاهش دهد.

سخن حضرت علی(ع) درباره همنشین، در این میان پیام ساده اما عمیقی دارد: گاهی پیشگیری از آسیب، از انتخاب درست کسانی آغاز می‌شود که اجازه می‌دهیم بر فکر، رفتار و سبک زندگی ما اثر بگذارند. انسانی که همنشین شایسته انتخاب می‌کند، از محیط‌های ناسالم فاصله می‌گیرد و حقوق دیگران را محترم می‌شمارد، گام مهمی در مسیر سلامت فردی و اجتماعی برمی‌دارد.