مفهوم صبر در قرآن و دلالتهاي فلسفي و تربيتي آن
چكيده :
پژوهش حاضر قصد دارد به روشنسازي معاني گوناگون مفهوم صبر كه از مفاهيم بنيادي اخلاقي، تربيتي قرآن مجيد است، بپردازد و سپس دلالتهاي فلسفي و تربيتي آن را استنتاج كند. از اينرو، مسئلة اصلي اين مطالعه چيستي مفهوم صبر در قرآن مجيد و دلالتهاي فلسفي و تربيتي آن است.
با توجه به مسئله كلي فوق، سؤالهاي پژوهش عبارتاند از: 1. صبر در قرآن، بر كدام معاني دلالت دارد؟ 2. دلالتهاي فلسفي مفهوم صبر كدامند؟ 3. دلالتهاي تربيتي مفهوم صبر كدامند؟ به منظور پاسخگويي به پرسشهاي بالا از روش تحليلي ‐ استنتاجي استفاده شده است. بنابراين، مطالعة حاضر در زمرة مطالعات فلسفي و با رويكردهاي بنيادي محسوب ميشود.
اين مطالعه نشان ميدهد كه مفهوم صبر در قرآن بر معاني متعددي مانند شكيبايي در هنگام مصيبت، پايداري در عبادت و اطاعت خداوند، استقامت در ترك گناه، سازگاري در مناسبات انساني، عجله نكردن در گفتار و كردار، شكيبايي در دستيابي به معرفت، شكيبايي در دستيابي به حقيقت و استقامت در راه حق دلالت دارد.
از سوي ديگر، اين تحقيق نشان ميدهد كه به لحاظ فلسفي افزون بر حيطه ارزششناسي، مفهوم صبر از دو جنبه انسانشناسي و معرفتشناسي نيز قابل بررسي است. به علاوه، استنتاجهاي تربيتي حكايت از آن دارند كه مفهوم صبر را بايد هم در اهداف آموزش و پرورش و هم در ديگر اجزاي برنامه درسي مورد توجه قرار داد. همچنين مفهوم صبر هم در آموزش و پرورش رسمي و هم غير رسمي كاربرد دارد.
كليد واژه: صبر، قرآن مجيد، تعليم و تربيت اسلامي، اخلاق اسلامي، فلسفه تعليم و تربيت