نقش مردم در مشروعيت حاكميت

نويسنده: سيدجواد ورعي

آيا حكومت اسلامى غير از آنكه الهى است، از نظر مشروعيت، به خواست و رضايت مردم نيز بستگى دارد يا نه؟ در پاسخ به اين سؤال، پنج ديدگاه قابل طرح است كه ديدگاه «مشروعيت مردمى» از حريم بحث فعلى ما خارج است.

دلايل نصب امام معصوم در عصر حضور – كه مورد اتفاق علماى شيعه است – و نيز نصب فقيه عادل در عصر غيبت – كه ديدگاه مشهور فقها است – باعث مى شود كه ديدگاه مبتنى بر استحالهء نصب فقها (به حسب مقام ثبوت) و يا ناتوانى ادلهء اثبات ولايت فقيه (به حسب مقام اثبات) از اساس باطل باشد. چنانكه ديدگاهى كه معتقد است حاكميت در عصر غيبت به مردم واگذار شده است، بدون دليلِ معتبر است.

دلايل قائلين به «تصدى حكومت، منوط به راى اكثريت مردم» نيز ناكافى است، بنابراين از ميان ديدگاه هاى مطرح شده، تنها، ديدگاه نصب امام معصوم در عصر حضور و نصب فقهاى عادل در عصر غيبت كه همان نظريهء مشروعيت الهى و مقبوليت مردمى است، باقى مى ماند كه بر اساس آن مردم از نظر منبع مشروعيت، نه نقشى در اعطاى ولايت دارند و نه مشروعيت تصدى امور به خواست و رضايت بستگى دارد. بلكه صرفاً زمينه ساز تحقق حكومت مشروعند. اما اين هرگز به معناى جواز و مشروعيت تحميل خود بر مردم و برقرارى حكومتى تحميلى نيست.

كليدواژه: مشروعيت، حاكميت، مردم، حكومت اسلامى، رضايت، پذيرش

نقش مردم در مشروعيت حاكميت