سلسله مراتب خويشاوندی در قرآن کريم
چکيده :
مقاله حاضر، با هدف تبيين چينش واژگاني آيات قرآن در مورد خويشاوندان، به بررسي تفاوتهاي تعبيري و وجه تقدم و تأخر کاربرد آنها در آياتِ مربوط به روابط خويشاوندي ميپردازد و با استفاده از روايات و ديدگاههاي مفسران، برخي رازهاي تقدم و تأخر واژگان قرآن در نحوه و ترتيب ذکر خويشاوندان را باز ميگويد، و بالتبع، لطايف و ظرايف بياني قرآن در کاربرد واژگان و ترتيب ميان آنها را روشن ميكند.
از بررسي و تأمل در آيات مربوط به خانواده در قرآن به دست ميآيد که تفاوتهاي معناداري در چگونگي ترتيب ذکر خويشاوندان از جهات مختلف در آيات قرآن ديده ميشود.
به لحاظ جايگاه و حرمت، پدر و مادر بر ساير خويشاوندان مقدم دانسته شدهاند. از جهت عاطفي و تعلق خاطر به اطرافيان، ابتدا فرزند، سپس همسر و در مرتبة بعد والدين و بعد برادر و خواهر ذکر شدهاند.
ترتيب خويشاوندان از جنبة حقوقي اينگونه است که ابتدا از فرزند، سپس والدين و در مرتبة بعد همسر و سپس از برادر و خواهر يادشده است.
در ترتيب ذکر محارم زن و مرد در آيات تفاوت ديده ميشود؛ بدين نحو که در بيان محارم زن نسبت به مرد، ابتدا محارم نسبي، بعد محارم رضاعي و سپس محرم سببي ذکر شده، اما در ترتيب ذکر محارم مرد نسبت به زن، محارم سببي مذکر بر محارم نسبي مقدم داشته شدهاند. و در ترتيب ذکر خويشاوندان از جهت تمايل به امور نفساني و حب شهوات، ابتدا زنان (تمايل جنسي) و سپس فرزندان پسر (تفاخر) ذکر شدهاند.
كليدواژه : چينش واژگان قرآني، روابط خويشاوندي، ترتيب ذکر خويشاوندان، خانواده