حاخام تركيه: قدمت يهوديان تركيه به پيش از خرابي اولين معبد اورشليم می‌رسد

به گزارش سرویس نشریات ردنا (ادیان نیوز)، قدمت يهوديان تركيه مانند يهوديان ايران طولاني است و به‌پیش از خرابي اولين معبد اورشليم می‌رسد. در زمان سرنگوني پادشاهي يهوديان توسط سنخريو، آنان از اورشليم به مكان امروزي تركيه منتقل شدند. هنوز کنیسه‌ی بزرگي كه 2000 سال پیش‌ساخته شده بود، باقي است. يهوديان تركيه با قدمت 2700 سال، از قدیمی‌ترین جامعه- هاي مذهبي تركيه هستند. اكثريت يهوديان امروز در استانبول زندگي می‌کنند كه شمار آنان به 14000 نفر می‌رسد. 1000 يهودي در ازمير و بقيه در ساير شهرها ساکن‌اند. کنیسه‌ها در شهرهاي بورسا، دينا و آنتاكيا داير است.

اكنون اكثريت يهوديان تركيه سفارادي بوده و ساكن استانبول و ازمير هستند. آنان در سال 1492 ميلادي پس از اخراج از اسپانيا آمده‌اند. اما پيش از آن يهوديان رومي از دوره‌ی پادشاهي روم باستان به تركيه نقل‌مکان كردند و به زبان يوناني صحبت می‌کردند. با گذر زمان يهوديان رومي بخشي از يهوديان سفارادي شدند.

يهوديان اشكنازي از اروپاي مركزي مهاجرت کرده‌اند. گرچه شمار يهوديان اشكنازي کاهش‌یافته است، اما آنان هنوز در استانبول ساکن‌اند. آنان، حاخام و کنیسه‌ی خود رادارند و به زبان ييديش صحبت می‌کنند. من افتخار دارم كه حاخام يهوديان اشكنازي هستم. در شرق تركيه يهوديان كرد در مناطق كردنشين ساکن‌اند و به زبان آرامي و كردي صحبت می‌کنند. در جنوب تركيه، كيليس، آنتپ و اورفا يهوديان عربي (سوري)
سكونت دارند و زبان آنان عربي است. زبان يهوديان ساكنان ازمیر لادينو است. امروزه همه يهوديان به زبان تركي صحبت می‌کنند.

در مصاحبه الهام مودب با حاخام ترکیه که توسط نشریه افق بینا -مجله تخصصی جامعه کلیمیان ایران- در شماره ۵۷ به ثبت رسیده است، این گفتگو را می‌خوانید:

وضعيت مذهبي جامعه چگونه است؟

در سال1942 ميلادي آموزش مذهبي يهوديان در تركيه دچار مشكل شد. خاخام‌ها، معلمان و يهوديان مذهبي مهاجرت كردند و بقيه باقي ماندند. امروز ما بت دين (دارالشرع)، ذبح كاشر، 4 ميقوه و 18 كنيسا در استانبول داريم كه هر شنبه باز است. گرچه يهوديان خيلي مذهبي نيستند، اما اميدوارم با كمك خداوند آنان فرامين تورات را به‌طور كامل اجرا كنند.

آيا يهوديان در قسمت خاصي از شهر در نزديكي هم زندگي می‌کنند؟

استانبول شهر بزرگي است و 20 ميليون جمعيت دارد. معمولاً يهوديان در سطح شهر پراکنده‌اند و در مكان مشخصي از شهر متمركز نيستند. چون متأسفانه بسياري از يهوديان قوانين روز شنبه (شبات) را رعايت نمی‌کنند، نيازي احساس نمی‌کنند كه محل سكونتشان در نزديكي كنيسا باشد. متأسفانه اين امر مشكلي است كه باعــث می‌شود تا بخشي از هويت يهودي خود را به‌مرورزمان از دست دهند، زيرا نزديك هم‌کیشان خود زندگي نمی‌کنند يا مرتب با آنان در ارتباط نيستند.

وضعيت ازدواج به چه صورت است؟

كسي كه سنتي و مذهبي است زندگي سالمي دارد، به خانواده و حفظ آن متعهد است، ارزش خانواده و فرزند را می‌داند و بر اساس قوانين يهوديت براي تحكيم خانواده می‌کوشد و كمتر جدا می‌شود. كساني كه سبك زندگي آزادي دارند، بهاي آن را خانواده و فرزندان می‌دهند و به جدايي منجر می‌شود. ما جامعه كوچكي هستيم و بيشتر افراد غیرمذهبی‌اند. آنان وقتي فرد موردنظر خود را پيدا نمی‌کنند، مشكلات اجتماعي زيادي باوجود می‌آید. زيرا ازدواج نمی‌کنند يا در سن بالا ازدواج می‌کنند و فرزند كمتر دارند.

ازدواج با غيرهمكيش يكي از مشكلات مهم ماست و سبك جامعه ما را تغيير می‌دهد. مواردي كه برشمردم باعث می‌شود جامعه‌ی ما كوچك و کوچک‌تر شود.

معمولاً به چه دلايلي در تركيه زوج‌های يهودي جدا می‌شوند؟

دلايل زيادي دارد. در بسياري موارد مسائل مالي علت جدايي هست. عدم صداقت با خانواده، عدم اجراي دستورات و قوانين تورات در رفتار وزندگی از دلايل ديگر است. ما موارد زيادي طلاق داريم و ازدواج دوم كمتر به تشكيل خانواده يهودي منجر می‌شود كه از مهم‌ترین مشكلات جامعه ماست و براي ما نگران‌کننده است. من به‌عنوان حاخام بسيار ناراحتم.

چه مراكز و سازمان‌های يهودي در تركيه وجود دارد؟

در استانبول بيمارستان و مدرسه يهودي وجود دارد. يك سازمان اجتماعي به نام ميشنه تورا نيز هست در آن‌که افراد به هم كمك می‌کنند. متَن بستر غذاي كاشر به خطوط هوايي تركيه عرضه می‌کند. متَن بستر براي كمك به افراد بی‌بضاعت يهودي تأسیس شد. ما سالانه 600 هزار وعده‌غذای كاشر به خطوط هوايي می‌فروشیم كه فعاليت مهمي براي جامعه ما محسوب می‌شود. درآمد آن‌هم به جامعه و هم به افراد کم‌بضاعت اختصاص دارد.

روابط ساير هم‌وطنان با يهوديان چگونه است؟

روابط ما با افراد ساير مذاهب و همسايگان خوب است. ما مشكلي با مسلمانان و دولت نداريم، گرچه گاهي مطبوعات مطالب مخالف ما می‌نویسند. دولت از يهوديان خيلي حمايت می‌کند. ما هم از دولت حمايت می‌کنیم و بخشي از جامعه تركيه هستيم.

به مسافران يهودي ايراني چه غذاهاي يهودي تركيه را پيشنهاد می‌کنید؟

برخي غذاها سفاردي بودند كه جزء غذاي تركيه شده‌اند. می‌توانم به بورك، بلما، انواع اكيني و يك نوع غذا كه با آرد و روغن تهيه می‌شود كه داخل آن پنير يا اسفناج يا سیب‌زمینی گذاشته می‌شود اشاره‌کنم. انواع پاستا نيز هست كه از غذاهاي يهوديان ايتاليا است.

 

منبع: نشریه افق بینا، شماره ۵۷، بخش گفتگو الهام مودب با حاخام ترکیه؛ چاپ: انجمن کلیمیان تهران، پاییز ۱۴۰۱