نقش ايرانيان در تشکيلات مالي و ديواني دولت خلفا
چکيده :
سرزمينهايي که مسلمانان در خارج از شبه جزيره عربستان گشودند، در حوزههاي گوناگون ازجمله نهادهاي تمدني و مقررات مالي با هم تفاوتهايي داشت. مسلمانان ضمن اجراي احکام کلي اسلام در حوزههاي اداري و مالي، به مصلحت حکومت خود ديدند که مقررات بومي و سرزميني را در جهت پيشبرد اهداف و مقاصد خويش بهخدمت گيرند.
حکمرانان مسلمان در ايران به لحاظ سابقه تمدني با نظام بالنسبه جامعي در امور مالي و اقتصادي مواجه شدند که از پيچيدگيهاي خاص برخوردار بود. تغيير نظام مالياتي ايران لااقل در کوتاهمدت به سود آنان نبود. ازاينرو، نظام مالياتي ساساني را بهخصوص در دو بخش، حفظ و از آن تأثير آشکار پذيرفتند: 1. نظام ديواني و مستوفيگري حقوق دولتي 2. ماليات بر اراضي بهويژه خراج اعم از ميزان، چگونگي و زمان اخذ.
در اين مقاله، تأثيرپذيري نظام مالي دولت خلفا از نظام مالياتي و ديواني ساساني و نقش ايرانيان در اداره سازمان مالي و اداري مسلمانان مورد بررسي قرار ميگيرد و خواهيم ديد که لااقل تا اواخر قرن نخست هجري، نهتنها کارگزاران مالي ايراني عهدهدار اخذ حقوق دولتي و تنظيم ديوانهاي مالي بودهاند بلکه اين مهم را تا اواخر اين قرن به زبان فارسي ثبت و ضبط ميکردند و در نهايت به پیشنهاد خود ايرانيان و توسط آنها ديوانها به زبان عربي ترجمه شد.
كليد واژه : دولت خلفا، منابع مالي، ايرانيان، نظام ديواني، دبيران و مستوفيان.