تحلیلی خبری ردنا (ادیان نیوز)
The news is by your side.

حج، فراتر از سیاست‌ها

به گزارش ادیان نیوز (ردنا)، حجت الاسلام محمد سروش محلاتی در جدیدترین یادداشت خود در کانال تلگرامی‌اش نوشت:

مراسم حج به عنوان بزرگترین اجتماع اسلامی ، پیوسته مورد طمع اصحاب قدرت بوده است . تاریخ مکه نشان میدهد که هر وقت قدرت طلبان بظاهر مسلمان در صدد بسط قدرت شیطانی خود بوده اند ، “حج” را “ابزار” آن قرار داده اند .مثلا در سال ۳۹ هجری که معاویه با امیرالمومنین ع بر سر خلافت نزاع داشت ، بسراغ حج رفت تا با تحریک مسلمانان ، در برابر امام عَلَم مخالفت و شورش بردارند . معاویه ، یزید بن شجره رهاوی را همراه سه هزار نفر نیرو از شام به مکه فرستاد تا اِمارت حج را بعهده گرفته و فرماندار منصوب حضرت را از مکه بیرون کرده و از مردم برای معاویه بیعت بگیرد (الکامل ج۳ص۳۷۸)
حاکمان ریاست طلب ، بجای انکه حکومت را در خدمت حج قرار دهند ، حج را مصادره میکردند و با استفاده از وعاظ السلاطین ، ذهن حجاج را بخود معطوف میداشتند . به گفته ابن میثم ، معاویه گروههایی را به حج اعزام کردتا در میان مسلمانان مداحی و ثناخوانی او را داشته باشند و از او بت بسازند (شرح نهج البلاغه ج۵ ص۷۲)

روش امیر المومنین ، در مقابل این دنیا طلبان قرار دارد . آن حضرت با اینکه در دوره خلافت ، حج را در اختیار داشت و امیر الحاج نصب مینمود ، ولی هرگز از حج برای تثبیت موقعیت خود استفاده نکرد.
حضرت ،دستور العملی به قثم بن عباس که فرماندار و امیرالحاج بوده(نامه ۶۷) دارد . محتوای این نامه فقط تاکید بر مسایل دینی در برگزاری حج است . حضرت در حالی این نامه را مینویسد که دولت او با بحرانهای سیاسی و امنیتی و نظامی مختلفی در گیر بوده ، ولی نه در این نامه و نه در هیچ نامه دیگری امام ع این مسایل را به مراسم حج نمیکشاند و در صدد بهره برداری از این اجتماع گسترده بر علیه دشمنانش بر نمیاید . چرا ؟ چون کعبه به تعبیر حضرت “قبله انام و عَلَم اسلام” است و طرح این مسائل در تضاد با فلسفه حج و حفظ وحدت امت اسلامی است و این سرمایه بزرگ ، نباید هزینه هیچ هدف دیگری (هرچند مقدس) گردد.

امیرالمومنین در برابر تحریکات سیاسی معاویه در حج ، صرفا موضع سلبی دارد و برای مهار کردن آن تلاش میکند ، بدون آنکه از این فضا برای خود استفاده کند . لذا وقتی اطلاع یافت که معاویه گروهی را برای اخلال گری اعزام کرده ، این اطلاعات را برای نماینده خود در مکه میفرستد و او را به هوشیاری و مراقبت کامل فرا میخواند : فاقم علی ما فی یدیک قیام الحازم الصلیب و الناصح اللبیب …(نامه ۳۳)
حضرت در باره نیروهای اعزامی معاویه میگوید : “یحتلبون الدنیا درها بالدین” بقول ابن ابی الحدید ، حضرت این گروه را از گروههای نظامی که معاویه برای قتل و غارت اعزام میکرد متفاوت میداند . اینها هرچند با ظاهری مقدس مابانه در حج حضور یافته اند ولی این تقدس در خدمت تثبیت قدرت دنیوی معاویه است . (شرح نهج البلاغه ج ۱۶ ص ۱۳۹)
بهر حال در همین موقعیت خطیر هم که شیاطین برای مصادره حج امده بودند ، سیاست حضرت باز هم دوری از درکیری و تشنج در حج بود و در این فرمان ،هیچ اشاره ای به مقابله و درگیری با آنان دیده نمیشود . در آن سال با وساطت ابو سعید خدری ، قثم بن عباس و یزید بن شجره از دخالت در امور حج صرف نظر کردند ، و شخص ثالثی امور حج را بر عهده گرفت و همه مسلمانان یک پارچه در جماعت او حاضر شدند .

در انجا باختصار باید اشاره کرد :
۱ . سرپرستی حجاج در طول تاریخ در اختیار خلفاء بوده و ائمه ع در دوره دویست و پنجاه ساله خود ، هیچ گاه با آن معارضه نداشته تا اجتماع مسلمانان دچار تشتت نگردد . امامان شیعه ، نه خود در مدیریت حج دخالت میکردند و نه از اصحاب خود کسی را برای این کار میگماردند . این در حالی بود که ائمه از همکاری با حاکمان جور منع میکردند . ولی در امور حج چنین سیاستی بچشم نمیخورد .
۲ ۰ در منابع حدیثی ما توصیه هایی از ائمه ع در باره حفظ مدیریت یکپارچه حج دیده میشود . مثلا امام صادق ع به اسماعیل بن علی که در سال ۱۴۰ امیر الحاج بود و بدلیل اسیب دیدن حضرت در راه توقف کرده بود ، فرمود : حرکت کن که “امام ” نمیایستد . امامان ما حفظ نظام حج را لازم میدانستند هرچند مدیریت را بدست نا اهلان میدیدند .
۳ . هر چند امور حج از قبیل وقوف در منی و عرفات با نظر امیرالحاج که منصوب خلیفه جور بود انجام میگرفت و مسلمانان تبعیت میکردند ولی تاریخ سراغ ندارد که هیچ گاه مخالفتی از سوی ائمه با انان صورت گرفته و یا حکم آنان در رویت هلال مورد تردید قرار گرفته باشد .
۴ . بدون شک حج دارای فواید سیاسی برای امت اسلامی است ،ولی سیاستِ حج ، سیاستی فراتر از سیاست اقوام و مذاهب و ملل است . این سیاست باید همه گرایشات مسلمانان را پوشش داده و بر نقاط اشتراک انها متمرکز باشد ، نه انکه اختلافات انان را افزایش، وتقابل را تشدید نماید سیاستهایی که نتیجه اش پراکندگی بیشتر مسلمانان باشد ، سیاست مطلوب حج نیست .

شاید دوست داشته باشید