چه کسی حسین بن علی را به شهادت رساند؟
یادداشتی از رسول جعفریان؛
به گزارش ردنا (ادیان نیوز)، حجت الاسلام رسول جعفریان، استاد تاریخ دانشگاه تهران در یادداشتی با عنوان روایت جاحظ : چه کسی حسین بن علی (ع) را به شهادت رساند؟ به کندوکاو در پاسخ به این سوال پرداخت:
عمرو بن بحر جاحظ (160 ـ 255)، ادیب، متکلم و مورخ زبردستی است، و اینجا، ضمن چند سطر، روایت خود را در باره قاتل امام حسین (ع) بیان کرده است. بخشی از آن تازه است، اما دو نکته هم در آن هست؛ اول در باره نام «یزید بن خولی» است که باید «خولی بن یزید [اصبحی]» باشد. دوم در باره خوابی در باره شمر که اینجا می گوید امام حسین (ع) خواب دید، اما منابع دیگر آن را منسوب به پیامبر می دانند که خواهیم آورد. جاحظ این متن را در کتاب «البرصان و العرجان و العمیان و الحولان» جاحظ (ص 128) آورده است.
قال الحسين بن على بن أبي طالب ـ رحمة اللّه عليه ـ قبل أن يقتله بليلة:
إنّی رأيت في المنام كأنّ كلبا أبقع يلغ في دمائنا، فعبّرتُه هذا الأبرص الضّبابي؛ يعني شمر بن ذي الجوشن.
كان الرئيس في قتل الحسين بن علي، و المَلِك يزيد بن معاوية، و كان أمير العراق الذي جهّز الجيش و عَقد اللواء عبيد اللّه بن زياد، و كان صاحب الجيش و أمير الجماعة عمر بن سعد، و كان قائده الأكبر شمر بن ذي الجوشن، و كان الذي تولّى قتله يزيد بن خوليّ، و الذي حفظ ظَهر [خولی بن] يزيد حتّى نزل إليه و حزّ رأسه سنان بن أنس.
حسین بن علی بن ابی طالب رحمة الله علیه، شبی قبل از آن که شمر او را بکشد، گفت: در خواب دیدم که سگی [پیسه ای] پنجه در خون ما انداخته است. آن را به این ابرص ضبابی، یعنی شمر بن ذی الجوشن تعبیر کردم. رئیس در قتل حسین بن علی و پادشاه وقت یزید بود. امیر عراق که لشکر را تجهیز و تدارک کرد و پرچم را بست، عبیدالله بن زیاد بود. فرمانده سپاه و امیر جماعت، عمر بن سعد بود. قائد بزرگ آن سپاه شمر بن ذی الجوشن بود. کسی که کار قتل امام حسین را بر عهده گرفت، خولی بن یزید بود. کسی که پشت یزید را گرفت تا بر حسین فرود آمد و سر او را جدا کرد، سنان بن انس بود.
زبیر بن بکار (م 256) معاصر جاحظ، به نقل از جعفر بن محمد (ع) خواب را از پیامبر (ص) دانسته که شصت سال بعد، تعبیر شده است: کسی از امام صادق پرسید: چه قدر تعبیر یک خواب می تواند به تأخیر افتد؟ حضرت این حکایت را نقل کرد: فقال: رأى رسول اللّه- صلى اللّه عليه و سلم- كأنّ كلبا أبقع يلغ في دمه، فكان شمر بن ذي الجوشن قاتل الحسين ـ عليه السلام ـ ذلك، و كان أبرص، و كان تأويل الرؤيا بعد ستين سنة [اخبار الموفقیات: ص 167 ـ 168، این روایت جعفر بن محمد صادق (ع) در «نوادر الرسائل» مدائنی «م 224» ص 143 هم آمده است؛ همین طور بهجة المجالس ابن عبدالبر: 3/149.]