مفهوم «امام» در گذر زمان (تا نيمه سده دوم)
چكيده :
امامت، يكى از مهمترين مباحث مطرح در ميان مسلمانان است و اختلاف در اين زمينه را مى توان اصلى ترين دليل پيدايش فرقه هاى اسلامى دانست. در پى چنين اختلاف هايى، واژه «امام» نيز در عمل، معانى متفاوتى يافت و به اصطلاح معناشناسى، «مؤلفه هاى معنايى آن تغيير كرد». اين تفاوت ها را، هم در سير تاريخى و هم در گستره فرقه ها و انديشه هاى گوناگون مى توان پیگيرى كرد.
محور بودن اين موضوع در منظومه فكرى شيعيان امامى، بر اهميت آن مى افزايد؛ به ويژه آنكه بررسى دگرگونى هاى معنايى اين واژه، در آشنايى با سير تكاملى موضوع امامت در باورهاى شيعيان نيز بسيار اثرگذار است. البته چنين جستارى، غير از داورى درباره درستى هر يك از معانى آن است و اساساً هدف اين نوشته، ارزش گذارى بر اين كاربردها نيست. زواياى كلامى اين بحث نيز خارج از موضوع اين مقاله است؛ گرچه نمى توان از رابطه تنگاتنگ آن با مباحث كلامى چشم پوشيد.
در اين مقاله، با كمك برخى آموزه هاى معناشناسى نوين، به نمونه اى از دگرگونى هاى معنايى و ريشه هاى آن اشاره شده است. نيز به نقش حوادث تاريخى در تحول معنايى يا تكميل و دگرگونى مفاهيم، اشاره كرده ايم.
کلیدواژه : امام، معناشناسى، مؤلفه هاى معنايى امام، گفتمان امامت، فرقه ها.