از وضعیت زنان یهودی ایرانی چه می‌دانید؟

به گزارش ردنا (ادیان نیوز)، گزارشی مفصل از وضعیت زنان یهودی ایرانی تقدیم حضور مخاطبین فرهیخته ادیان نیوز می گردد: جامعه یهودی ایران را می‌توان از قدیمی‌ترین جوامع یهودی جهان به‌حساب آورد. قدمت آن به حدود 2500 سال پیش و زمانی می‌رسد كه كوروش یهودیان را بعد از سقوط معبد اول به دست نبوكدنصر از اسارت بابل نجات داد و به‌عنوان شهروند عادی به ایران آورد و یهودیان در نقاط مختلف سرزمین ایران ساكن شدند. نخستین کانون‌های سكنی یهودیان هفت قرن پیش از میلاد برمی‌گردد.

استقرار یهودیان در اصفهان و شمال ری و بخش‌های غربی ایران را بایستی به دوران كوروش بزرگ یا داریوش اول نسبت داد، بدین ترتیب كه آن عده از اسرای یهودی كه به جنوب كلده كوچانیده شده بودند پس از آزادی به دست هخامنشیان از طریق بصره كنونی مهاجرت كرده و در نقاط مختلف ایران پیش رفتند. (1) نام كوروش بارها به‌عنوان ناجی قوم یهود در كتب مقدس یهودی ذکرشده است. (2) از آن زمان یهودیان در ایران زندگی می‌کنند و اگرچه در طول تاریخ در بعضی ادوار مورد هجوم و تجاوز قرارگرفته‌اند ولی این تضییقات هرگز در حد نسل‌کشی و ریشه‌کنی این دین از ایران نبوده است. به‌رغم اینكه منابع تاریخی فراوانی مبنی بر اعمال محدودیت بر یهودیان در ایران بخصوص در عصر صفویه موجود است در خاطره تاریخی یهودیان ایرانی پدیده‌ی مانند كشتار یهودیان در قرون‌وسطی در اروپا و كشتار یهودیان در زمان جنگ جهانی دوم در آلمان نازی وجود ندارد.

یهودیان به لحاظ اجرای بعضی فرمان‌ها و سنت‌های مذهبی به دودسته سفارادی و اشكنازی تقسیم می‌شوند. گروه سفارادی های اسلاف یهودیانی هستند كه از دوران قدیم تا قرن پانزدهم در اسپانیا می‌زیسته‌اند و پس از اخراجشان از اسپانیا در قرون‌وسطی در كشورهای مختلف و عمدتاً در قلمرو كشورهای اسلامی ازجمله ایران مستقر شدند. گروه اشکنازی‌ها یهودیانی هستند كه عمدتاً در قلمرو كشورهای اروپایی مخصوصاً آلمان و لهستان زندگی می‌کردند واژه اشكناز به مردم حوالی كوه آرارات و ارمنستان اطلاق می‌شود. (3)

ازآنجایی‌که محققین این منابع دانشگاهی غالباً غربی هستند از بررسی یك بخش دیگر یهودیان غفلت شده است. كه به‌طورمعمول به یهودیان سفارادی تعلق‌خاطر دارند، یهودیان میرزائی هستند كه بازماندگان نسل بردگان بابل تلقی می‌شوند. از این گروه تنها اجتماع نسبتاً دست‌نخورده یهودیان ایرانی هستند كه سنت‌ها و برداشت‌هایی کم‌وبیش متفاوت از یهودیان سفارادی و اشكنازی دارند.

جامعه یهودیان ایرانی امروزه به 20000 تا 25000 نفر می‌رسد. (4) مطابق اعلام نظرسنجی جمعیت ملی یهود National Jewish Population Survey (NJPS) در ایالات‌متحده آمریکا، 95% یهودیانی كه در دیاسپورا (كشورهایی كه به‌جز كشور اسرائیل) زندگی می‌کنند در 14 كشور مجتمع هستند و 38 كشور نیز داری جمعیت یهودی كمتر از 5000 نفر است. (5) از این نظر جامعه یهودیان ایران جزو جوامع نسبتاً بزرگ یهودیان دیاسپورا محسوب می‌شود و تنها اجتماع یهودیان در كشورهای اسلامی است كه با حفظ هویت یهودی خود دارای کنیسه‌ها، مقابر، مدارس و سازمان‌های خدماتی مربوط به خود است و همچنین دارای نهادهایی است كه به‌وسیله یهودیان ایرانی اداره می‌شود و خدمات همگانی خیریه به عموم هم‌وطنان می‌دهد ازجمله بیمارستان مجهز 120 تخت خوابی در جنوب شهر تهران.

بررسی جامعه ایرانیان یهودی به دو لحاظ واجد اهمیت است:

– اول: در اكثر كشورهای عربی در عصر حاضر با وقوع انقلابات و یا تحولات اجتماعی جوامع یهودی در كشورهایی مانند عراق، سوریه و افغانستان دفع یا ریشه‌کن شده‌اند و یا به تعداد قلیلی بدون تشكیلات خاص باقی‌مانده‌اند. ایران تنها كشوری است كه باوجود انقلاب اسلامی كه تمام ابعاد زندگی ایرانی را زیرورو كرد، جامعه یهودی و بقیه اقلیت‌های دینی در آن به رسمیت شناخته شدند و علیرغم وجود برخی محدودیت‌ها، در انجام احوال شخصیِ خود آزادی عمل كامل دارند. (7) سازوکار ارتباط شهروندان ایرانی – یهودی با هم‌وطنان مسلمان خود و همزیستی مسالمت‌آمیز آنان در كشوری كه امروزه از دید جهانیان دولت بنیادگری اسلامی دارد قابل‌توجه است.

به‌جرئت می‌توان گفت كه جامعه یهودیان ایرانی تنها مورد قابل‌اتکا و بررسی در موردتعامل بین جهان اسلام و یهودیت است و نمایندگان ایرانیان یهودی كه در کنفرانس‌های جهانی یهود شركت می‌کنند همواره سعی در انتقال تجربیات بروز خود در مورد زندگی در یك كشور اسلامی دارند.

– دوم: یهودیان ایرانی به علت زندگی در كشوری مذهبی و سنتی، بافت سنتی جامعه خود را کم‌وبیش حفظ کرده‌اند. اگرچه در مواردی كه بعداً اشاره خواهد شد حفظ این نگرش سنتی همیشه مثبت نبوده است. یكی از متغیرهای پیشرفت فرهنگی در جوامع امروزی پلورالیسم دینی یا نگرش‌های مختلف به اصول، اعتقادات و فریض دینی است. یهودیت به لحاظ فلسفی بنیان‌گذار نگرش‌های متفاوت از دین و نسبت عقل و وحی و فلسفه و دین می‌باشد. (8)

دستورات شرعی دین یهود و الگوهای ازدواج یهودیان

ولی از این نوع تنوع فكری در جامعه یهودی ایرانی خبری نیست. در بین اكثر ایرانیان یهودی هلاخا یا همان دستورات شرعی دین یهود یا مطابق سنت (مینحاق) یا بر اساس سلیقه فردی جریان دارد و یهودیت حاخامی (فقهی) تسلط كامل دارد. درصورتی‌که بر اساس آمار (NJPS) در ایالات‌متحده از اجتماع 5 میلیون و 500 هزارنفری یهودیان، 41% خود را رفرمیست، 38% كنسرواتیو، 7% ارتدكس، 5% تنها یهودی، 1% تجدیدنظر كنندگان خوانده‌اند كه ازنظر دیدگاه‌های فلسفی و انجام فرایض مذهبی واجد تفاوت‌هایی هستند. ازآنجاکه جوامع بزرگ یهودی در جهان غرب مثل فرانسه یا امریكا بشدت در حال تحول و رها كردن میثاق‌های سنتی خود هستند، جامعه ایرانی را می‌توان از معدود جوامع یهودی دانست كه هنوز الگوهای سنتی بخصوص درزمینهٔ خانواده در آن قوی و ریشه‌دار هستند.

به‌طورکلی ویژگی مهم جامعه یهودی ایران دور ماندن از تحولات فكری و اجتماعی صورت گرفته در جامعه ایرانی و نیز جوامع یهودی دیگر كشورهای دنیا است و در ضمن تلاش برای حفظ هویت محافظه‌کارانه آن است به‌طوری‌که هنوز هم گرایش غالب در روابط اجتماعی و فردی، گرایش سنتی و كنسرواتیو (نه به معنی دیدگاه‌های فلسفی مذهبی بلكه در معنی اجتماعی آن) است. حتی در مهاجرت به امریكا و اسرائیل، ایرانیان یهودی بار سنگین سنت‌های قدیمی را با خود جابجا می‌کنند، پیش از آنكه بقای این روابط را حاصل تأثیرات خارج از جامعه یهودی بدانیم. درواقع نفوذ باورها و سنت‌های گذشته و میل افراد داخل جامعه به حفظ این وضع، مهم‌ترین علت كند بودن تحولات اجتماع و فرهنگی است. تحول فكری به علت پیامدهای نامعلوم و تأثیرات ناشناخته‌ای كه بر بافت سنتی جامعه دارد، معمولاً سرکوب‌شده و به از بین بردن یهودیت و خانواده‌های یهودی متهم می‌شود و حاصل كه افزایش فشار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بر رنان در جوامع کوچک سنتی مثل جامعه یهودی ایران است.

مقاله حاضر نگاهی است كوتاه به وضعیت رنان یهودی ایرانی كه در مراحل مختلف زندگی بررسی می‌شود.

شاید نتوان اختلافی ورای تبعیض‌های جاری و معمول كشور ایران بین جنسیت دختر و پسر تا زمان ازدواج ذكر كرد. نگرش یهودی ایرانی مانند هم‌وطنان مسلمان خودنگرشی مردسالارانه است كه داشتن فرزند پسر را تشخصی برای خانواده و پشتوانه محكمی برای دوام و سربلندی آن می‌داند. ولی در زمان ازدواج است كه سنت‌های یهودی قوی‌تر می‌شوند و مرد یا زن بودن فرد بشدت معنی‌دار می‌شود. در آشنایی و روابط دختران و پسران جوان یهودی ایرانی در سال‌های اخیر نه‌تنها تحولی دیده نمی‌شود، بلكه براثر موج مهاجرت پس‌ازآنقلاب اسلامی و طبعاً كوچك شدن جامعه یهودی، شاهد نوعی بازگشت به سنت‌ها بوده‌ایم كه شدیداً آزادی روابط دختر و پسر (حتی در حد معاشرت) را زیر سؤال می‌برد. ازدواج پس از رفت‌وآمد مختصر و توافق سران خانواده‌ها برای جهیزیه (كه بسیار سنگین‌تر از عرف جامعه ایرانی است) و مهریه و اکثراً در شرایط نامعلوم ازنظر شناخت طرفین انجام می‌گیرد.

با توجه به اینكه رهبری مذهبی یهودی در ایران کاملاً محافظه‌کارانه عمل می‌کند و همان‌طور كه قبلاً اشاره شد از تنوع فكری و عقیدتی جوامع یهودی غربی در ایران خبری نیست. این محدودیت‌ها گاه به‌عنوان روش و فریضه دینی از تریبون کنیسه‌ها تبلیغ می‌شود، حركت اجتماعی كه میل به ایجاد تحولی در جامعه است خود را در برابر باورهایی می‌بیند كه قرن‌ها بدون تغییر از نسلی به نسل دیگر منتقل و درنتیجه كند می‌شود و صراحت و قاطعیت خود را به‌اجبار به كنار می‌گذارد و به دلیل اینكه نمی‌تواند الگوی به‌روز مذهبی در جامعه پیدا كند با انگ بی‌دینی و سست كردن پایه‌های خانواده یهودی روبه‌رو می‌شود. بسیاری از دختران و پسرانی كه میل به ایجاد رابطه دوستی با جنس مخالف خود هستند، با سخت‌گیری‌های بی‌مورد سنت گریانه كه آبرو و شخصیت و آینده اجتماعی آنان را نشانه رفته است، مواجه می‌شوند. لذا برخی از آنان سعی می‌کنند این روابط را خارج از جامعه یهودی پیدا كنند و یا با ازدواج زودهنگام در سنین پایین جلوی بدگویی‌های افراد مختلف را بگیرند.

گزارش دفترخانه ثبت ازدواج های اقلیت یهودی ایران

بنابر اعلام دفترخانه خاص ثبت ازدواج‌های اقلیت یهودی در تهران، تعداد متوسط ازدواج یهودیان ایران را 40 تا 70 مورد در سال گزارش کرده است. از سال 1380 تا پایان 1383 به‌طور متوسط حدود 75% دختران یهودی كه ازدواج‌کرده‌اند، سنی كمتر از 23 سال داشته‌اند و بیش از 74% مردان یهودی قبل از رسیدن به سن 31 سالگی ازدواج‌کرده‌اند. (9) اگر نگاهی به سالنامه آماری كشور (نتایج نفوس و مسكن سال 1375 یعنی حدود 9 سال پیش) بی اندازیم و سیر صعودی سن ازدواج در جامعه شهری ایرانی برای دختران را از 19 سالگی در آبان 1345 تا 22 سالگی در آبان 1375 بررسی كنیم، (10) به این نتیجه می‌رسیم كه سن متوسط ازدواج در جامعه یهودی ایران كمتر از سن ازدواج در جامعه اكثریت ایرانی یا حداقل برابر با آن است. درحالی‌که بنابر آمار اعلام‌شده (NJPS) به علت بالا رفتن سن ازدواج یهودیان در كشورهای اروپا غربی و امریكا، جوامع یهودی به‌تدریج در حال پیر شدن هستند. (11)

ازدواج زودهنگام علاوه بر تحمیل بار اقتصادی بر زوج جوان، فرصت‌های ادامه تحصیل و پیشرفت‌های فردی را به خطر می‌اندازد. با توجه به اینكه سازوکارهای سنتی كارایی سابق را ازدست‌داده است و نقش ریش‌سفیدی و شیوخیت كه بازیگر شماره 1 معضلات اجتماعی جامعه یهودی ایران بوده است، به علت تأثیرات اجتناب‌ناپذیر روند مدرنیزاسیون در جامعه ایرانی وبی ثباتی مدیریت مذهبی جامعه كه در اثر مهاجرت كارایی سابق خود را ازدست‌داده است، پایین بودن سن ازدواج و بی‌تجربگی در مدیریت روابط خانوادگی باعث بروز مشكلاتی می‌شود كه نهایتاً احساس افسردگی و سرخوردگی از انتخاب عجولانه و تحت‌فشار را برای تمام عمر و طول زندگی مشترك در ذهن هر دو طرف باقی می‌گذارد. درصد بالایی از ازدواج‌ها از طریق کاملاً سنتی و معرفی خانواده و مراسم خواستگاری صورت می‌گیرد كه تنوع روابط اجتماعی را محدود كرده، امكان انتخاب فرد را كاهش می‌دهد و احتمالاً طرفین را به قبول و ادامه یك زندگی مشترك ناخواسته مجبور می‌سازد.

احوالات شخصی اقلیت های دینی و مذهبی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

طبق اصل سیزدهم قانون جمهوری اسلامی ایران، اقلیت‌های دینی در احوال شخصیِ خود (ازدواج – طلاق – وصیت – ارث) ملزم به تبعیت از قوانین دینی خود هستند. در خیلی از موارد اظهارنظرهای مذهبی یهودیت در ایران سخت‌گیرانه‌تر از قوانین جاری مملكت است و این تبعیض حتی ورای قوانینی عمل می‌کند كه تا حدودی حقوق رنان را در جامعه اكثریت پیش‌بینی كرده است. به‌عنوان‌مثال در قانون كشوری در صورت قبول طرفین در هنگام ازدواج زن در شرایط محدود و تعریف‌شده‌ی می‌تواند حق طلاق داشته باشد كه به آن شروط ضمن عقد میگویند. طبق شریعت دین یهود، شروط ضمن عقد مردود است و حق درخواست طلاق برای رنان در صورت فرار یا مهجوریت یا عدم حضور شوهر اصلاً موضوعیت ندارد. تنها گروه‌هایی رفرمیست یهودی تحولی در این حقوق انجام داده‌اند كه مورد تائید و رهبری مذهبی یهودی جهانی نیست، ولی تحولات رفرمیست ها در قوانین مذهبی كه مهم‌ترین جنبه آن اعاده حقوق رنان است به آستانه درب جامعه یهودی ایران هم نرسیده است.

طبق مقررات جاری ایران زن در هر موقع می‌تواند مهریه خود را تقاضا كند، اگرچه كه مراحل پیچیده به اجرا گذاشتن مهریه و دریافت آن‌ها بسیار مشكل می‌کند. در شرع یهود مهریه مبلغی است كه تنها به شكل داوطلبانه پس از جاری شدن طلاق از طرف مرد به زن داده می‌شود. احتیاج به توضیح نیست كه كمتر مردی داوطلب این امر می‌شود. مگر در صورت اجرای مراسم بسیار دست‌وپا گیر که معمولاً منجر به گذشت زن از طلب مهریه خود می‌گردد.

در دوران ازدواج وزندگی مشترك، سلطه بی‌چون‌وچرای مرد در حوزه اقتصادی و مدیریتی خانواده و تربیت فرزندان كه متأثر از محیط سنتی و مردسالارانه جامعه ایرانی نیز هست و به‌موجب قوانین جاری مملكتی و بعضی اصول اعتقادی دین ما هم موردحمایت اجتماعی قرار می‌گیرد، زن یهودی ایرانی را با هر سطح تحصیلات و اشتغال به شكل شریکدست‌دوم و تابع مطلق مرد خانواده درآورده است و نقش رنان در محدوده خانه تنها اداره آن و بزرگ كردن فرزندان زیر نظر مرد خانه است. اظهارنظر و هر نوع اعمال سلیقه و نقشی در سیاست‌های اقتصادی خانواده ازجمله هزینه‌های جاری چه جزئی و چه كلی، مناطق ممنوعه‌ی بشمار می‌روند كه ورود زن خانه به آن‌ها تنها با اشكال و زحمت زیاد انجام می‌گیرد و تازه پس‌ازآن هم نقش زن بازهم غیرعادلانه است.

متأسفانه به علت اینكه زنان  یهودی ایرانی حاضر به بازگو كردن مسائل خود در بیرون از منزل نیستند، هیچ آمار روشنی از خشونت‌های خانگی و فیزیكی یا روحی و روانی وجود ندارد. تعداد رنان یهودی كه در سال‌های اخیر به علت ضرب و شتم شدید و وارد آوردن صدمات جسمی از طرف شوهران خود به مقامات قضایی مراجعه کرده‌اند شاید از تعداد انگشتان یکدست فراتر نرود. تنها مسئولانی كه در تماس مستقیم با رنان خصوصاً رنان ازدواج‌کرده هستند مانند مدیران مهدهای كودك یهودی یا مددكاران اجتماعی و مراكز مشاوره خانواده سازمان بانوان كلیمی ایران، از روی نشانه‌های ناپیدا و نامحسوس ازجمله صدمات فیزیكی و یا افسردگی و ناراحتی‌های روحی پیشرفته مادران و كودكان می‌توانند پی به این خشونت‌ها ببرند.

مراحل بسیار مشكل طلاق باعث تثبیت سلطه مردانه و ترویج اعمال خشونت‌های خانگی شده است. طلاق در جامعه یهودی ایران امری بسیار ناپسند است و براثر این ذهنیت امكان ازدواج مجدد طرفین جداشده در مردان بسیار پایین و در رنان تقریباً محال است. زنانی كه بهر علت با شرایط بسیار دشوار امكان جدایی از همسر خود را پیدا می‌کنند، می‌دانند در هر سن و سالی كه باشند امید چندانی به تشكیل مجدد زندگی خانوادگی وجود ندارد. مگر جدایی از پدر و مادر و ترك زادگاه خود و قبول روند پیچیده مهاجرت و یا ازدواج با مرد غیر یهودی كه معمولاً با عدم موفقیت همراه است. مطابق اعلام دفترخانه ثبت ازدواج و طلاق كلیمیان در تهران حتی یك نفر از زنانی كه در سال‌های اخیر از شوهران خود جداشده‌اند باوجوداینکه فرزندی نداشته‌اند، در ایران ازدواج‌نکرده‌اند. كشور ایران در حال گذار از نظام فكری سنتی به دوران آشنایی و قبول شرایط و مقتضیات عصر مدرنیته است.

فرهنگ مدرنیته و باورهای مذهبی و سنتی در میان یهودیان

تحول فكری به معنی فاصله گرفتن از تفكر سنتی و نزدیك شدن تدریجی به سمت باورهایی است كه نگاه مدرنیسم و آینده دارد. اگرچه این راه از مسیری پرپیچ‌وخم و طولانی می‌گذرد و روشنفكران ایرانی سعی در حفظ فرهنگ بومی خوددارند، روند این تحولات اجتناب‌ناپذیر است. جامعه یهودی ایرانی به‌عنوان نمونه جوامع كوچك كشورهای شرقی اگرچه به شكل دیرهنگام و محدود از این تحولات مصون نمانده است. طرح این مسائل به معنی نگاه مطلقاً بدبینانه به روابط اجتماعی نیست ولی تأثیر شدیدی كه این روابط به‌خصوص در حوزه جوانان از جو سنتی می‌پذیرد برداشتن هر قدمی ر برای امروزی كردن آن‌ها بسیار مشكل كرده است. درواقع فعالیت‌های ما در نهادهای رنان یهودی ایران نه در جهت تحول و دگرگونی اساسی در كیفیت این روابط بلكه به‌منظور تعدیل آن‌ها در همان چارچوب سنتی است.

آخرین اقدامی كه به‌طور ریشه‌ی وضعیت رنان را موردتوجه قرار داده، اصلاح قانون ارث بود كه به‌طور هماهنگ و هم‌زمان در جوامع یهودی همه کشورها جهان صورت گرفت. طبق قانون ارث قبلی دخترانی كه ازدواج می‌کنند سهم خود را از ماترك اولیا خود به‌صورت جهیزیه دریافت داشته بوده‌اند و دختر حقی بر مابقی ارث نداشت، در قانون جدید هر دختر برابر نصف هر پسر از ماترك اولیا خود سهم‌الارث می‌برد و درصورتی‌که ازدواج‌کرده باشد مبلغ جهیزیه از سهم دختر كسر می‌شود و بقیه پرداخت می‌گردد.12

تعداد دختران یهودی كه در مقاطع دانشگاهی تحصیل می‌کنند قابل‌توجه است. 13 ولی اشتغال زن به‌خصوص بعد از ازدواج در هر رده تحصیلات با توجه به نگرش سنتی در جامعه یهودی ایران، امری است كه ندرتاً دیده می‌شود.

ایجاد دگرگونی در این مجموعه كاری طولانی‌مدت است كه نیاز به تغییر برگ خریده‌ی اجتماعی متعدد دارد. ازجمله مهم‌ترین كارهایی كه بدین‌صورت بگیرد، ایجاد باورها و اعتقاد به لزوم تحول در جوامع سنتی است. ابتدا بید مدیران جامعه، نهادهای وابسته و به‌خصوص نسل جوان یهودی ایران به این نقطه‌نظر برسند كه روابط اجتماعی كه به شكل دست‌نخورده از چندین نسل قبل به آن‌ها رسیده است، در دنیای امروزی تغییر كند و مطابق با مقتضیات عصر ارتباطات روابط اجتماعی هم‌اکنون تطبیق وضعیت موجود خود را با شرایط جدید داشته باشند.

در مرحله بعد نسل جوان بید باور داشته باشد كه قدرت تأثیرگذاری روی این روابط را دارد. امروزه باوجوداینکه تشکیلات متعدد جوانان یهودی در ایران فعال هستند و پیشینه نسبتاً طولانی دارند به‌عنوان‌مثال سازمان دانشجویان یهود ایران بیش از چهل سال پیش تأسیس‌شده است و تا امروز هم یكی از سازمان‌های فعال دانشجویی است، كار بنیادین در امور اجتماعی از حوزه فعالیت این سازمان‌ها كنار گذاشته‌شده و یا به خاطر تداخل پیدا نكردن با سنت‌ها دور زده می‌شود و ترتیب دادن برنامه‌های تفریحی و حداكثر، برگزاری سخنرانی‌های مختلف اولویت اول را اشغال كرده است.

مشكل دیگر جامعه سنتی از نوع جامعه یهودی ایران، محدودیت‌های ارتباط این جامعه با سیر یهودیان جهان و دور ماندن از تحولات به وقوع پیوسته به‌خصوص در جوامع یهودیان غربی است.

اگرچه جامعه یهودی ایران در طول حیات 2500 ساله خود همواره در مقابل تغییرات بنیادی به‌سختی مقاومت كرده است، ولی وقوع انقلاب اسلامی در سال 1357 و 8 سال جنگ تحمیلی این ارتباطات را به حد صفر رسانده بود تا این‌که با شروع فعالیت‌های بین‌المللی سازمان‌های غیردولتی ایرانی و حضور در كنفرانس هزاره سوم سازمان ملل باز دیگر این ارتباطات آغاز شد.

وجود رابطه با جوامع یهودیانی كه نگرش‌های امروزی را به‌تدریج جایگزین رویكردهای سنتی می‌کنند برای گذار از شرایط كنونی و شروع یك تحول به یك نیاز فوری مبدل شده است.

تبادل آراء، عقیده، تجربیات و آشنایی نزدیك با آنچه در جهان امروز یهودیت می‌گذرد یكی از مهم‌ترین انگیزه‌های هیئت‌های نمایندگی ایران برای شركت در کنفرانس‌های جهانی است كه با شركت نمایندگان یهودی سیر كشورها در سطح بین‌المللی تشكیل می‌شود. ادامه ارتباط ایرانیان كلیمی با سیر هم‌وطنان خود و همچنین با یهودیان جهان موجب شناسایی بیشتر فرهنگ و تمدن ایرانی اسلامی به هم‌وطنان و سیر مردم جهان خواهد شد.

تحلیل مختصری بود از جامعه یهودیان ایرانی و وضعیت حقوق رنان در آن. برای مطالعه بیشتر نظر علاقه‌مندان را به مطالعه شماره‌های مختلف نشریه افق بینا (ارگان انجمن كلیمیان تهران) جلب می‌کنم.

منابع و مآخذ:

1- یهودیان اصفهان، تحقیق و تنظیم: اكبر شیرانی، افق بینا (ارگان انجمن كلیمیان تهران)، شماره 20 ، سال پنجم، فروردین 1382.

2- كتاب پادشاهان از مجموعه كتب مقدس یهودیان (تَنَخْ).

3- كسلر، آرتور، قبیله سیزدهم، انتشارات آلفا، 1361، ترجمه: جمشید ستاری، صفحه 182.

4- این آمار تقریبی با توجه به تعداد دانش آموزان، دانشجویان، ازدواج و فوت‌شدگان از منابع انجمن كلیمیان تهران استخراج‌شده است.

5- كنفرانس جهانی ناحوم گلدمن، سوئد، آگوست 2003.

National jewish population survey

1- http://www.jewishvertuallibrary. org/jsource/us-ISRAEL/ ujcpop.html

2- http://judaism.about.com. Lilbrary/2-americanyewry/bi-njps 2000 .htm

3- http://www.ujc.org/content-display.html? Article 83910

6- افق بینا، سال هفتم، شماره 26، مرداد ماه 84، بخشی از گزارش فعالیت های انجام شده هیئت مدیره انجمن كلیمیان تهران برای طرح در مجمع عمومی انجمن.

7- اصل سیزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی یران.

8- سید محمد خاتمی، رئیس جمهور در جمع كلیمیان تهران، افق بینا، سال پنجم، شماره 26.

9- دفترخانه اسناد رسمی شماره 446 ویژه ثبت ازدواج هی اقلیت كلیمی در تهران.

10- www.SCI.org.IR

11- http.www.answers.com/topic/jewish-american

12- مصوبه سال 1978 مجمع فقهی یهود (ریشون لتصیون)

13- به‌عنوان‌مثال بنابر اعلام مركز آزمون دانشگاه آزاد اسلامی از مجموع 236 نفر پذیرفته شدگان كلیمی این دانشگاه در سال 1383، 102 نفر دختر بوده‌اند.