بررسي انتقادي ظاهرگروي سلفيان در تفسير متشابهات صفات
چكيده :
متشابهات قرآن در حوزه صفات الاهي در طول تاريخ انديشه اسلامي، شاهد مناظرات فراواني بوده است. از دو رويكرد كلي عقلگرا و ظاهرگرا در اينباره، سلفيان (پيروان ابنتيميه) به رويكرد دوم تعلق دارند و رأي خود را ديدگاه اصيل اسلامي ميدانند و ساير ديدگاهها را بدعت تلقي ميكنند.
در اين مقاله با تكيه بر مصادر مهم سلفيان، تقريري تازه از ديدگاه آنان در پنج بند ارائه شده است: نفي رويكرد تأويلي از سلف، نفي رويكرد تفويضي از سلف، ظاهرگروي در فهم قرآن و نفي استعمال مجاز در معاني آيات، پشتوانه روايي ظاهرگروي در آيات صفات و بالأخره راهكارهاي نفي تشبيه در عين تفسير ظاهري، شامل نفي كيفيت در توصيف خدا، تفكيك ميان تفسير و تأويل و نهايتاً تحليل مفاهيم مشترك ميان خدا و انسان.
در پايان ضمن نقد این بندها آمده است كه اولاً، ادعاي نفي تأويل و تفويض در سيره سلف تام نيست؛ ثانياً، باور به مجاز در قرآن با حجيت ظهورات آن منافاتي ندارد؛ ثالثاً، روايات موردنظر سلفيان، فارغ از مشكلات صدوري و متني، خود تأويلپذير است و بلأخره راهكارها و گريزگاههاي آنان با روش تفسيري آنها انسجام نداشته و عملاً نياز به تأويل را برطرف نساخته است.
كليد واژه : سلفيان، تفسير، تأويل، تفويض، تشبيه، متشابهات، صفات الاهي، بررسي انتقاد.