امنیت اجتماعی زنان در دین
امنیت اجتماعی، دغدغهی بسیاری از زنان و جزء مهمترین حقوق اجتماعی آنهاست. امنیتی که گاه با مزاحمتهای رفتاری و گفتاری مخدوش میشود.
ردنا (ادیان نیوز) -.امنیت اجتماعی، دغدغهی بسیاری از زنان و جزء مهمترین حقوق اجتماعی آنهاست. امنیتی که گاه با مزاحمتهای رفتاری و گفتاری مخدوش میشود.
این امنیت و روش تحقق آن مدتهاست موردتوجه رسانههای مجازی قرارگرفته است. در این یادداشت بنا دارم به ابعاد و جوانب مختلف این موضوع بپردازم.
امنیت اجتماعی زنان موضوعی است چندبعدی که بررسی ابعاد و اجزاء آن میتواند به ما برای فهم و روش اجرای آن کمک کند. برای شروع سراغ مفهوم «امنیت» میروم. امنیت حالتی است که در آن فرد احساس آسایش میکند، نسبت به عوامل بیرونی و درونی ترسی ندارد و احساس ایمنی میکند. با این توضیح امنیت اجتماعی برای زنان وضعیتی است که آنها احساس آسودگی خاطر و ایمنی بدون ترس و دلهره از ناحیه اجتماع داشته باشند.
اما این امنیت چگونه محقق میشود؟
آیا خود زنان مسئول ایجاد امنیت برای خودشان هستند؟
آیا جامعه باید برای زنان این فضا را فراهم کند؟
برای پاسخ به این سؤال ابتدا سراغ اسلام و نگاه دینی به موضوع میرویم.
در اسلام، حجاب اولین گام برای تأمین امنیت زنان است و این موضوع در آیات متعدد قرآن کریم اشارهشده است. مهمترین آیهای که در آن به لزوم حجاب زنان پرداخته و اشاره مستقیم به امنیت اجتماعی زنان بهعنوان کارکرد حجاب دارد، آیه 59 سوره احزاب است، آیهای که همهی ما با آن آشنا هستیم.
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَ بَناتِكَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنينَ يُدْنينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ ذلِكَ أَدْنى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ وَ كانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحيماً (59)
اى پيامبر، به زنان و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو: «پوششهاى خود را بر خود فروتر گيرند. اين براى آنكه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگيرند نزدیکتر است، و خدا آمرزنده مهربان است.
در آیات قبل به مسئلهی آزارهایی که نسبت به مؤمنین و مؤمنات صورت میگرفت و گناه بزرگ آنها اشارهشده و در این آیه به آزار زنان مؤمن و توصیه به حجاب برای در امان ماندن از این اذیتها بهعنوان یکی از مصادیق اشارهشده است.
دو کارکرد برای حجاب در این آیه ذکر میشود. اول «ذلک ادنی ان یعرفن» و «فلا یؤذین» بهعنوان کارکرد دوم. مفسرین در مورد عبارت «ذلک ادنی ان یعرفن» (شناخته شوند) چند نکته را گفتهاند، یکی اینکه زنان مسلمان از غیرمسلمانان و کنیزان که حجاب نداشتند شناخته شوند و دیگر اینکه به عفاف و پاکدامنی شناخته شوند تا کسی مزاحم آنان نشود. در مورد عبارت «فلا یؤذین» معنای آن واضح است تا زنان مورد آزار قرار نگیرند.
این بُعد اول تأمین امنیت اجتماعی زنان است که از خود آنها شروع میشود.
با طرح موضوع حجاب برای برخی شبهه به وجود میآید که گاهی افراد محجبه هم با آزار و مزاحمت مواجه میشوند، اگر حجاب کافی است پس دلیل مزاحمت چیست؟
اشکال اینجاست که ما به مجموع آیات توجه نمیکنیم.
پاسخ این است: «حجاب لازم است اما برای تأمین امنیت کامل زنان، کافی نیست.»
تأمین امنیت اجتماعی زنان همانطور که قبلاً اشاره کردم تکبُعدی نیست بلکه جوانب گوناگونی دارد و باید بهعنوان یک بسته جامع به آن نگاه کرد.
در آیه بعد از آیه حجاب، یعنی آیهی 60 سوره احزاب، در مورد لزوم برخورد با افرادی که موجب ناامنی در جامعه میشوند، گفتهشده است:
لَّئنِ لَّمْ يَنتَهِ الْمُنَفِقُونَ وَ الَّذِينَ فىِ قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فىِ الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لَا يجَُاوِرُونَكَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلا: اگر منافقان و كسانى كه در دلهایشان مرضى هست و شايعهافكنان در مدينه، [از كارشان] بازنایستند، تو را سخت بر آنان مسلط مىكنيم تا جز [مدّتى] اندك در همسايگى تو نپايند.
آیتالله مکارم شیرازی بهخوبی به ابعاد این موضوع در تفسیر نمونه اشارهکردهاند:«به دنبال نهى از ايذاء رسول خدا ص و مؤمنان در آيات گذشته، در اينجا روى يكى از موارد ايذاء تكيه كرده و براى پيشگيرى از آن، از دو طريق اقدام مىكند: نخست به زنان باایمان دستور مىدهد كه هرگونه بهانه و مستمسكى را از دست مفسدهجويان بگيرند، سپس با شديدترين تهديدى كه در آيات قرآن کمنظیر است منافقان و مزاحمان و شايعهپراكنان را موردحمله قرار مىدهد.
به دنبال دستورى كه در آيه پيش به زنان باایمان داده شد به بعد ديگر اين مسئله يعنى فعالیتهای موذيانه اراذلواوباش پرداخته [شده است].
از لحن آيه چنين استفاده مىشود كه سه گروه در مدينه مشغول خرابكارى بودند، هرکدام به نحوى اغراض شوم خود را پياده مىكردند، و اين بهصورت يك برنامه و جريان درآمده بود و جنبه شخصى و فردى نداشت.
گروه دوم اراذلواوباش كه قرآن از آنها تعبير به بيماردلان كرده الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ) همانگونه كه اين تعبير در آيه 32 همين سوره احزاب در مورد افراد هوسباز و شهوتران نيز آمده است فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ:” اى همسران پيامبر هنگامى كه سخن میگویید با نرمش سخن مگوييد مبادا بيماردلان در شما طمع كنند”.
مفاسد اجتماعى چون غالباً تك علتى نيست بايد مبارزه با آن را از همه جوانب شروع كرد، و جالب اينكه در آيات فوق براى جلوگيرى از مزاحمتهای افراد هرزه، نخست به زنان باایمان دستور مىدهد كه بهانهاى به دست آنها ندهند، سپس مزاحمين را با شديدترين تهديد بر سر جاى خود مىنشاند. و اين نيز برنامهاى است براى هميشه و همگان، هم دوست را بايد اصلاح كرد، و هم دشمن را باقدرت بر سر جاى خود نشانيد. »
آیت الله مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج 17، ص 427، 429، 430، 433-432
با این توضیحات این آیه مستقیماً به برخورد با افرادی که امنیت اجتماعی ازجمله امنیت زنان را برهم میزنند و لزوم اقدام نظاممند با این اقدامات اشارهشده است.
در آیات دیگر، ابعاد دیگر این موضوع آشکار شده است.
در آیات 31 و 32 سوره نور، به ضرورت حفظ نگاه و فرج بهعنوان لوازم حفظ عفت و پاکدامنی در جامعه اشاره است و اول هم مردان مخاطب قرارگرفتهاند:
قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّواْ مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَ يحَْفَظُواْ فُرُوجَهُمْ ذَالِكَ أَزْكىَ لهَُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرُ بِمَا يَصْنَعُونَ(30)
به مردان مؤمن بگو: چشمان خود را فروبندند، و شرمگاه خود را حفظ كنند، اين براى آنان پاكيزهتر است، قطعاً خدا به كارهايى كه انجام مىدهند، آگاه است.
و سپس در آیه بعد در ابتدا به زنان توصیه به حفظ نگاه و فرج میشود و در ادامه به موارد دیگری که آنها باید رعایت کنند اشارهشده است.
ازجمله ستر زینت و نمایش ندادن آنها (َ لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا)،
حفظ حجاب و پوشش (وَ لْيَضْرِبْنَ بخُِمُرِهِنَّ عَلىَ جُيُوبهِِنَّ)
و درنهایت به جواز آشکار کردن زینتها برای محارم و محدوده حلال آن اشارهشده و آیه با نهی از راه رفتن زن بهگونهای که نسبت به زینتهایشان جلب توجهی صورت گیرد (وَ لَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يخُْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ) تمام میشود.
آیهی دیگری که بهعنوان آیهی آخر در این یادداشت به آن اشاره میکنم آیه 32 سورهی احزاب است که پیشتر به آن اشارهی کوتاهی شد:
يا نِساءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّساءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذي في قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفا
اى همسران پيامبر! شما همچون يكى از آنان معمولى نيستيد اگر تقوا پيشه كنيد؛ پس بهگونهای هوسانگيز سخن نگوييد كه بيماردلان در شما طمع كنند، و سخن شايسته بگوييد!
در این آیه به بُعد رفتاری دیگری برای حفظ امنیت زنان اشاره میشود آنهم توجه به روش سخت گفتن با نامحرم است، روشی که اگر رعایت نشود ممکن است بیماردلان طمع کنند و موجبات آزار زن را فراهم کنند.
جمع همهی این ملاحظات رفتاری و اجتماعی ازجمله حفظ پوشش، حفظ عفت نگاه و فرج از جانب مرد و زن و دستورالعملهای رفتاری که ذکر شد، به ما بستهی جامعی برای تأمین امنیت اجتماعی زنان به ما دهد. بستهای نظاممند و کامل مثل یک پازل که با فقدان یا نقصان هرکدام از قطعات و بخشهایش به کلیت آن یعنی امنیت زنان آسیب میرساند. زمانی امنیت زنان بهطور کامل تأمین خواهد شد که به مجموعه دستورالعملهای رفتاری زنان، مردان و حکومت همه باهم در جای خود پرداخته شود.
منبع: مومنات