عدالتخانه؛ از نهضت ديني به سوي نظام سياسي

چكيده :

پيش از نهضت و نظام مشروطه، نهضتي به نام نهضت عدالتخانه شكل گرفت كه بر كيفيت تكوين مشروطيت ايران تأثير جدي نهاد. البته الگوي عدالتخانه ـ چنان‏كه بايد و شايد ـ نتوانست به نظامي تمام عيار تبديل شود. اين نهضتِ ديني بيان ‏كننده خواسته‏ هاي ديني ـ سياسي ايرانيان در دوران جديدي بود كه استبداد استعمارمدار بيداد مي ‏كرد، اما در ميانه راه، محتواي اين نهضت تغيير يافت.
در اين ميان، مفهوم عدالتخانه نيز دست‏خوش نزاع‏ هاي مختلفي شد كه معناي آن در ميان الگوهاي قضايي، پارلماني غربي، مجلس نمايندگانِ طبيعي اصناف و گروه‏ هاي مردم سرگردان شد و هر گروه و هر جرياني تلاش مي‏ كرد معنايي بر اساس تمايل‏ ها و ديدگاه ‏هاي خود به آن بدهد. از اين رو، سرانجام ظرفيت بومي اين مفهوم چندان پذيراي الگوهاي غربي نشد و مفهوم مشروطه جايگزين آن شد و مانع از تبديل نهضت عدالت‏خواهي به نظام عدالتخانه شد.

کلیدواژه : عدالتخانه، مشروطه، تحول معنايي، نزاع معنايي، مجلس و الگوي بومي.