حج فقط عبادت نیست؛ آوردگاه سیاسی، اجتماعی و اقتصادی مسلمانان است

به گزارش ادیان نیوز؛ در ادامه سلسله جلسات جهاد تبیین، وبینار تخصصی-تحلیلی با عنوان «دیپلماسی حج و همگرایی مسلمانان» در دانشگاه ادیان و مذاهب برگزار شد.

در این وبینار، حجت الاسلام و المسلمین دکتر حمیدرضا شریعتمداری، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب، با تبیین ابعاد مختلف فریضه حج و ظرفیت‌های بی‌نظیر آن برای همگرایی جهان اسلام، به تحلیل نقش دیپلماسی عمومی در مناسک حج پرداخت.

دکتر شریعتمداری در آغاز سخنان خود با استناد به آیات قرآن کریم و سیره پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) تأکید کرد که امروزه کمتر فرد دین‌آشنایی را می‌شناسیم که حج را در ابعاد معنوی و عبادی محدود کرده و منکر بُعد، کارکرد و الزام سیاسی و اجتماعیِ آن باشد.

وی افزود که هم در تشریعات حج، هم در آیات قرآن کریم که به حج پرداخته و هم در نوع تعامل پیامبر اکرم و پیشوایان دین با حج، کاملاً روشن و مبرهن است که حج یک اتفاق جمعی، یک رویداد اجتماعی، سیاسی و حتی اقتصادی است که مسلمانان را در پیرامون توحید، خدا و کتاب، گرد هم می‌آورد تا مصالح و منافع خود را نیز دنبال کنند: «لِیَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ».

این استاد دانشگاه ادیان و مذاهب تصریح کرد که حج یک آوردگاه، عرصه و میدانی برای تعارف، تفاهم، تبادل و دادوستد همه چیز است و مسلمانان فارغ از تعلقات قومی، ملیتی، زبانی، مذهبی، جغرافیایی و سیاسی نیازمند آن هستند که در فضایی معنوی و عاری از هر نوع رنگ، تعلق، برچسب و عنوان دور هم جمع شوند و با صدای واحد و یکپارچه و «لبیک» گویان به فراخوان پروردگار متعال، همدیگر را پیدا کنند، بشناسند و هم‌افزایی کنند.

دکتر شریعتمداری با اشاره به ظرفیت‌های عظیم جهان اسلام اظهار داشت که اگر نگاهی از بالا به جهان اسلام بیندازیم، روشن می‌شود چه ظرفیت عظیمی از جمعیت، تشکل و تجمع زیر خیمه اسلام شکل گرفته است و در دنیا سراغ نداریم که هیچ عاملی همچون اسلام، انسان‌ها را اینگونه گرد هم بیاورد، به هم نزدیک کند و هم‌افق سازد.

وی برای اثبات این مدعا به نمونه‌هایی از فروپاشی پیمان‌های بزرگ جهانی مثل ناتو و اتحادیه اروپا اشاره کرد که با وجود تشکیل پس از دو جنگ جهانی، نتوانسته‌اند انسجام لازم را حفظ کنند، زیرا ملاطی که این‌ها را به هم وصل می‌کند امری کاملاً دنیوی است و این امور دنیوی همواره در حال تغییر و تحول هستند و منافع جابه‌جا می‌شود.

استاد دانشگاه ادیان و مذاهب تأکید کرد که این عامل دین است که می‌تواند این انسجام را ایجاد کند، البته ادیان دیگر به هر دلیلی نتوانستند از عامل دینی برای انسجام بین پیروان خود استفاده کنند، همان‌طور که سنت‌گرایان بارها گفته‌اند، عمق معنوی و معرفتیِ اسلام آن را به زنده‌ترین دین در روزگارِ ما تبدیل کرده است.

دکتر شریعتمداری در بخش دیگری از سخنان خود به مفهوم دیپلماسی عمومی پرداخت و خاطرنشان کرد که امروزه همه به این نتیجه رسیده‌اند که دیپلماسی عمومی بسیار مهم است؛ هم در دیپلماسی رسمی اثرگذار است و هم اتفاقات واقعی‌تر و عینی‌تری را در سطح زندگی اجتماعی و عمومی ملت‌ها رقم می‌زند.

وی افزود که دیپلماسی منحصراً بین دولت‌ها یا بین سازمان‌های رسمی یا در سطح سازمان‌های بین‌المللی اتفاق نمی‌افتد و دیپلماسی عمومی را گاهی دولت‌ها دنبال می‌کنند و خیلی وقت‌ها نهادهای خصوصی یا حتی یک فرد به تنهایی نماد دیپلماسی عمومی می‌شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب در این زمینه از مرحوم آیت‌الله تسخیری یاد کرد و گفت که ایشان یک تنه به سازمان کنفرانس اسلامی رفت و تأییدیه کشورهای اسلامی را برای فتوای امام راحل در رابطه با سلمان رشدی گرفت و یک فرد می‌تواند حتی امت شود، در حکم یک دولت یا دولت‌ و ملت شود و تفاهم و توافقی را در انواع دیپلماسی‌ها و ازجمله دیپلماسی عمومی پیش ببرد.

دکتر شریعتمداری با اشاره به تلاش‌هایی که برای سکولاریزه کردن حج صورت گرفته، هشدار داد که تلاش‌های بسیاری صورت گرفته که حج را سکولار کنند تا مردم دور هم جمع شوند و نه کاری به سیاست داشته باشند، نه کاری به واقعیت‌های اجتماعی، نه کاری به جنگِ فقر و غنا.

وی تصریح کرد که انقلاب اسلامی آمد تا این حج را در قالب ابراهیمی خود احیا کند و در عین حال که درون‌مایه معنوی و عبادی حج به قوت خود باقی است، این سوگیری سیاسی و اجتماعی نیز اتفاق بیفتد و این همان چیزی است که امروزه از آن به دیپلماسی عمومی تعبیر می‌شود.

سخنران این وبینار با ابراز تأسف از نگاه‌های کوته‌نظرانه برخی اظهار داشت که مایه تأسف بود برخی با نگاه‌های کوته‌نگرانه دنبال این بودند که امسال حج را خالی از حضور ایرانیان ببینند و فضایی یک‌طرفه در اختیار دیگران قرار دهند تا علیه ما هر روایتی را که می‌خواهند منتشر کنند.

وی خاطرنشان کرد که بحمدالله ارکان جمهوری اسلامی مقاومت کردند و این تکلیف شرعی و در عین حال وظیفه ملی و سیاسی و این الگوی والای دیپلماسی عمومی را نگذاشتند بر زمین بماند.

دکتر شریعتمداری در پایان ابراز امیدواری کرد که حجاج، تک تکشان، نه فقط کارگزاران و آن‌هایی که رسمیت دارند، بتوانند پیام‌آور عزت و اقتدار جمهوری اسلامی و به واقع عزت و اقتدار اسلام و مسلمانان باشند و هم حامل پیام دوستی، محبت و مودت میان مسلمانان باشند.

لازم به ذکر است در ادامه این وبینار، شرکت‌کنندگان به بحث و تبادل نظر درباره چالش‌های موجود پرداختند. از جمله مباحث مطرح شده، نبود همگرایی میان کارگزاران داخلی، لزوم احترام به قوانین کشور میزبان، پرهیز از اقدامات تفرقه‌انگیز، و ضرورت نهادینه‌سازی فرهنگ تقریب در سازمان حج بود.
گفتنی است در وبینار تخصصی-تحلیلی با عنوان «دیپلماسی حج و همگرایی مسلمانان»، دکتر محمدمهدی تسخیری؛ معاون ارتباطات و امور بین‌الملل دانشگاه ادیان و مذاهب و دکتر حمیدرضا شریعتمداری؛ عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب و دکتر محمدعلی میرزایی؛ عضو هیئت علمی جامعه المصطفى العالمیه به ارائه سخنرانی پرداختند.